Môi trường hòa bình, hợp tác, phát triển đang chịu sức ép lớn từ cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc. Trong bối cảnh đó, chúng ta càng phải kiên định mục tiêu, tăng cường các giải pháp giữ vững thế cân bằng chiến lược...

Đánh giá khách quan, tỉnh táo nhận diện

Nhìn vào bức tranh địa chính trị thế giới trong năm 2025 và những ngày đầu năm 2026, chúng ta thấy, trật tự quốc tế đang tiếp tục chịu ảnh hưởng rất lớn từ cạnh tranh lợi ích chiến lược giữa các nước lớn. Sự đan xen giữa hợp tác và xung đột, giữa kiềm chế và đối đầu, giữa phụ thuộc và tự chủ... đã và đang tạo ra hình thái vừa mở vừa đóng, vừa hợp tác vừa đấu tranh... trong quan hệ quốc tế.

Giữ thế cân bằng chiến lược trong đối ngoại quốc phòng - Bài 1: Thế giới biến động và thách thức cân bằng chiến lược
Lực lượng Mỹ áp giải vợ chồng Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro đến tòa án ngày 5-1. Ảnh: New York Times. 

Cuộc tấn công của Mỹ vào Venezuela là chiến dịch đột kích “chớp nhoáng”, nhưng hệ lụy thì sẽ còn vô cùng phức tạp. Nó cho thấy, xung đột vũ trang không những không giảm mà còn diễn biến nguy hiểm, tinh vi hơn. Nhiều điểm nóng chiến lược tiếp tục âm ỉ, tiềm ẩn nguy cơ bùng phát thành xung đột lớn. Ở một bình diện khác, cạnh tranh giữa các nước lớn đang chuyển từ mức độ cạnh tranh có kiểm soát sang cạnh tranh chiến lược đa lĩnh vực. Không chỉ về quân sự hay địa chính trị, đó còn là cạnh tranh về công nghệ lõi, chuỗi cung ứng, năng lượng, lương thực, không gian mạng, trí tuệ nhân tạo... Những cuộc chiến này có tác động sâu rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống kinh tế-xã hội của các quốc gia, làm gia tăng rủi ro đối với an ninh con người và an ninh phát triển. Xu hướng quân sự hóa quan hệ quốc tế có dấu hiệu gia tăng ở nhiều khu vực. Những diễn biến này đã tạo sức ép rất lớn đối với các quốc gia không tham gia vào vòng xoáy đối đầu, nhất là các quốc gia đang phát triển, vừa và nhỏ.

Trong bài phát biểu chỉ đạo Đại hội Đảng bộ Quân đội nhiệm kỳ 2025-2030, Tổng Bí thư Tô Lâm, Bí thư Quân ủy Trung ương đã chỉ rõ, tình hình thế giới đặt ra những yêu cầu mới cao hơn đối với nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, đòi hỏi chúng ta phải có những quyết sách chiến lược, thích ứng với tình hình mới. Tổng Bí thư lưu ý, phải đẩy mạnh hợp tác quốc phòng trên cả bình diện song phương và đa phương; xử lý hài hòa, mềm dẻo trong quan hệ, hợp tác quốc phòng với các nước. Môi trường cạnh tranh chiến lược ngày càng diễn ra gay gắt. Việc lôi kéo, tập hợp lực lượng trở thành một trong những phương thức phổ biến của các nước lớn nhằm gia tăng ảnh hưởng và củng cố vị thế.

Đối với các nước vừa và nhỏ, đây là một thách thức mang tính thời đại. Chỉ một bước đi thiếu thận trọng, một lựa chọn thiếu cân nhắc vì lợi ích trước mắt, cũng có thể dẫn tới nguy cơ lệ thuộc, đánh mất không gian chiến lược, thậm chí bị cuốn vào những cuộc đối đầu không mong muốn. Lịch sử thế giới đương đại đã chứng minh, không ít quốc gia phải trả giá đắt khi để mình trở thành “bàn đạp”, “quân cờ” trong cuộc chơi của các nước lớn, dẫn đến bị sa lầy trong xung đột, hậu họa khôn lường.

Thực tế đó cũng chính là mảnh đất để các thế lực thù địch lợi dụng khai thác, thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình” bằng chiêu bài chiến tranh nhận thức, chiến tranh thông tin. Chúng ta thấy rõ, trong quan hệ quốc tế hiện nay, cùng với những thách thức hữu hình từ các biện pháp kinh tế, quân sự, ngoại giao... là những thách thức vô hình thông qua mạng lưới thông tin, thao túng dư luận, can thiệp “mềm” vào công việc nội bộ. Những luận điệu xuyên tạc đường lối đối ngoại, kích động mâu thuẫn, thổi phồng nguy cơ chiến tranh, cổ xúy chạy đua vũ trang... được tung ra với tần suất dày đặc trên không gian mạng. Mục tiêu của chúng là gây nhiễu loạn nhận thức, làm suy giảm niềm tin, tạo ra sự dao động trong hoạch định và thực thi chính sách của các quốc gia.

Trong môi trường đó, Việt Nam luôn bị ảnh hưởng từ những tác động đa chiều của tình hình thế giới. Với vị thế, uy tín quốc tế ngày càng được nâng cao; với mạng lưới quan hệ đối ngoại rộng mở, trong đó có nhiều đối tác chiến lược, đối tác chiến lược toàn diện; Việt Nam vừa đứng trước những cơ hội quan trọng để tranh thủ nguồn lực bên ngoài phục vụ phát triển, vừa phải đối mặt với những thách thức trong giữ vững độc lập, tự chủ và lợi ích quốc gia-dân tộc. Đại hội Đảng bộ Quân đội nhiệm kỳ 2025-2030 đã đánh giá tình hình một cách khách quan: Phía trước chúng ta là một chân trời rộng mở, tràn đầy cơ hội và thách thức. Làm sao để đất nước có môi trường hòa bình, ổn định để phát triển kinh tế-xã hội nhanh, bền vững; để cuộc sống người dân thực sự tự do-ấm no-hạnh phúc? Quân đội ta được Đảng, Nhà nước xác định là lực lượng chủ công thực hiện các nhiệm vụ nêu trên. Chính vì vậy, đứng trước những biến động phức tạp, khó lường của tình hình thế giới, chúng ta tuyệt đối không hoang mang, dao động. Chúng ta cần đánh giá tình hình một cách khách quan, tỉnh táo nhận diện những âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình”, tạo lá chắn tư tưởng vững chắc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững thế cân bằng chiến lược trong đối ngoại và đối ngoại quốc phòng.

Bài học thực hành và tầm nhìn chiến lược

Tại Hội nghị tổng kết công tác ngành ngoại giao năm 2025 do Bộ Ngoại giao tổ chức ngày 29-12-2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh 3 bài học quan trọng nhằm thực hiện thắng lợi đường lối đối ngoại của Đảng, đó là: Phải kiên trì đường lối độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; cương quyết nhưng mềm dẻo, bảo vệ lợi ích của quốc gia-dân tộc nhưng cũng rất linh hoạt trong triển khai để đạt được mục đích; nắm chắc, nắm sâu tình hình; tham mưu phản ứng kịp thời, linh hoạt, phù hợp, hiệu quả...

Nhìn lại nhiệm kỳ 2020-2025, chúng ta tự hào với những thành tựu ngoại giao và tin tưởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng trong hoạt động đối ngoại. Trên trường quốc tế, Việt Nam ngày càng nhận được sự quan tâm của các đối tác chiến lược. Nhiều nước lớn mong muốn tăng cường hợp tác với nước ta. Vị thế quốc gia được khẳng định từ bản lĩnh, trí tuệ và tầm nhìn chiến lược trong xử lý quan hệ đối ngoại và đối ngoại quốc phòng. Trong môi trường cạnh tranh lợi ích gay gắt giữa các nước lớn, chúng ta đã giữ được thế cân bằng chiến lược, chủ động, tỉnh táo, linh hoạt trong hợp tác quốc tế trên cơ sở kiên định lợi ích cốt lõi và chính nghĩa. Đó cũng chính là chiến lược, sách lược “dĩ bất biến, ứng vạn biến” để chúng ta bảo đảm “trong ấm ngoài êm”, “nội yên ngoại tĩnh”, tạo môi trường ổn định đưa đất nước vững bước vào kỷ nguyên mới.

Thực tiễn cho thấy, việc Việt Nam tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc, hợp tác tìm kiếm cứu nạn, cứu trợ thảm họa, ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống... trong những năm qua đã góp phần nâng cao năng lực, sức mạnh, uy tín của Quân đội nhân dân Việt Nam. Hợp tác quốc phòng đã góp phần lan tỏa hình ảnh đất nước Việt Nam yêu chuộng hòa bình, có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế. Những luận điệu kích động tâm lý chọn phe, cổ xúy chạy đua vũ trang, gieo rắc hoài nghi về đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ của Đảng ta... đều là những kiểu ngụy biện nhằm mưu đồ phá hoại. Đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong lĩnh vực đối ngoại quốc phòng, vì thế, không chỉ là nhiệm vụ của các lực lượng trên mặt trận tư tưởng văn hóa, mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, của mỗi cán bộ, đảng viên, chiến sĩ LLVT và công dân yêu nước.