Hệ lụy từ “mê cung” văn bản lắm - họp hành nhiều

Phóng viên (PV): Kết luận số 226-KL/TW của Ban Bí thư đã chỉ ra tình trạng hội họp nhiều là một vấn nạn cần chấn chỉnh quyết liệt. Từ thực tiễn nhiều năm công tác tại ngành nội vụ, đồng chí nhìn nhận như thế nào thực trạng của vấn nạn này?

TS Thang Văn Phúc: Tôi nhớ lại, khi làm Thứ trưởng Bộ Nội vụ và Tổng thư ký Ban chỉ đạo cải cách hành chính của Chính phủ, thời điểm đó, Đảng, Chính phủ xác định họp hành nhiều là một thực trạng nhức nhối. Tôi mới thu lại và gom tất cả giấy mời theo vị trí của mình thì một năm có khoảng 420 giấy mời. Tính ra, mỗi ngày phải họp 1,5 cuộc. Đó là chưa kể họp đột xuất thì tính ra mỗi năm tôi phải dự khoảng 500 cuộc họp.

Phải nói rằng, hệ thống chính trị của chúng ta đặt ra là phải có các cuộc họp. Tôi nói về chính quyền, ví dụ người đứng đầu cơ quan hành chính cấp tỉnh, cùng một vấn đề có ít nhất 4 cuộc họp. Cuộc họp thứ nhất là của ban thường vụ; lần họp thứ hai là triển khai trong ban chấp hành đảng bộ tỉnh; lần họp thứ ba là chuẩn bị cuộc họp của lãnh đạo UBND tỉnh; lần họp thứ tư là triển khai những chủ trương đó ra toàn tỉnh. Đó là chưa kể có những chương trình, dự án phải họp với các chuyên gia, nhà khoa học và người dân để tham vấn ý kiến của họ. Như vậy có tới 5 cuộc họp để giải quyết cùng một vấn đề.

PV: Có ý kiến cho rằng nhiều cuộc họp diễn ra theo kiểu “họp để trình bày lại văn bản” hay “họp mới dám làm”, dẫn đến "bội thực" họp. Theo đồng chí, đâu là nguyên nhân của căn bệnh hội họp tràn lan?

TS Thang Văn Phúc: Do hệ thống thể chế của ta thật sự chưa hoàn chỉnh, đang trong quá trình chuyển đổi theo hướng quản trị hiệu quả, có khâu còn chắp vá, chưa đồng bộ. Trong khi đó, nhiều văn bản còn vênh nhau, có những văn bản vừa ban hành xong, chưa ráo mực đã vội điều chỉnh, sửa đổi cho phù hợp với tình hình thực tiễn của cuộc sống. Vì có quá nhiều văn bản phải thay đổi nhiều lần nên nhiều nơi lại phải tổ chức họp để triển khai thực hiện văn bản đó. Thế là lại sinh ra cái vòng luẩn quẩn “văn bản nhiều-họp hành lắm” mà bộ máy vận hành có lúc, có nơi vẫn trục trặc.

Chấn chỉnh tình trạng "bội thực" văn bản, hội họp và bệnh hình thức trong hệ thống chính trị-Bài 2: Họp hành tràn lan làm suy giảm hiệu lực lãnh đạo, điều hành
Tiến sĩ Thang Văn Phúc. 

Trong hệ thống chính trị ở ta có nhiều hình thức họp: Họp ngang, họp dọc, họp trên, họp dưới, họp với các đoàn thể. Nếu cơ quan nào mà không họp với tổ chức mặt trận, công đoàn, thanh niên, phụ nữ... thì dễ bị đánh giá là cơ quan đó chưa có tính quần chúng, chưa coi trọng ý kiến của nhân dân.

Mặt khác là do thiếu trách nhiệm, thiếu chủ động, thiếu sáng tạo của một bộ phận cán bộ, công chức nên bộ máy vận hành chưa trôi chảy, thậm chí có nơi tắc nghẽn. Họp nhiều, họp rập khuôn thì còn gì để sáng tạo, vì thế có hiện tượng tổ chức, cơ quan và cán bộ “rỉ tai” nhau là cứ cấp trên nói như thế nào thì cấp dưới cơ bản nói lại như thế. Những vấn đề đó cứ lặp đi lặp lại nên nhiều cuộc họp trở nên ít tác dụng.

Còn hiện tượng có họp mới dám làm, căn nguyên sâu xa vì trong văn bản quy định chưa xác định rõ trách nhiệm thuộc về ai, chưa xác định rõ quyền và trách nhiệm trong phân cấp, phân quyền cho từng cấp.

Vừa rồi, Kết luận 226 của Ban Bí thư đã nêu rõ vấn đề này. Tức là, vấn đề gì đã thành nghị quyết, thành văn bản cụ thể, rõ ràng, minh bạch rồi thì không nhất thiết phải họp. Nếu cần họp thì phải có nội dung thiết thực, ngắn gọn, đi vào những vấn đề cụ thể để triển khai thực hiện một cách thực chất, thực việc, hiệu quả.

PV: Khi nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều cán bộ lãnh đạo dành phần lớn thời gian trong phòng họp mà không chú trọng bám sát cuộc sống, bám sát cơ sở sẽ ảnh hưởng như thế nào đối với sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước?

TS Thang Văn Phúc: Nhiều năm phụ trách, theo dõi công tác cải cách hành chính nhà nước, tôi có nghiên cứu tham khảo nhiều nước. Ở Nhật Bản từ năm 1947 đã có Luật Phân quyền, như vậy họ làm rất sớm từ trung ương đến địa phương. Chính điều này đã tạo ra sự năng động, chủ động của tất cả cấp chính quyền ở Nhật Bản và đề cao trách nhiệm của từng cấp chính quyền, người đứng đầu trong việc xử lý, giải quyết công việc của trung ương và địa phương. Từng cấp được quyền để làm chứ không phải xin ý kiến quá nhiều.

Còn ở nước ta, có khi một việc nhỏ thì cấp xã phải xin ý kiến cấp trên (huyện trước đây), rồi huyện lại xin ý kiến tỉnh, rồi tỉnh xin ý kiến của bộ, ngành; bộ, ngành có khi phải xin ý kiến Thủ tướng... khiến nhiều việc triển khai chậm chạp mà trong thời buổi kinh tế thị trường thì thời gian là tiền bạc!

Việc họp nhiều và họp tràn lan gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với hệ thống chính trị và xã hội, đó là: Lãng phí nguồn lực và thời gian. Đây là hệ lụy trực tiếp nhất. Họp hành quá mức gây lãng phí thời gian làm việc của cán bộ, dẫn đến lãng phí tiền bạc; mặt khác, tạo lực cản đối với hiệu quả công việc. Khi họp hành trở thành thói quen hành chính, cán bộ còn ít thời gian để tập trung thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, làm giảm hiệu lực lãnh đạo và thực thi công vụ. Điều này tạo ra căn bệnh "nói nhiều làm ít", báo cáo nhiều hơn hành động. Không những vậy, việc họp tràn lan dễ triệt tiêu trách nhiệm cá nhân, biến thành "không gian của trách nhiệm tập thể". Nhiều nơi dùng việc họp để né tránh trách nhiệm cá nhân, khiến trách nhiệm bị dàn đều trong tập thể.

Hệ lụy đáng nói nhất là việc họp hành tràn lan, không hiệu quả khiến chính sách khó đi vào cuộc sống, gây chậm trễ trong giải quyết thủ tục cho người dân và doanh nghiệp. Những quy định về tiết giảm hội họp trong Kết luận 226 nếu không được thực hiện nghiêm sẽ dẫn đến tâm lý xem nhẹ kỷ cương, làm xói mòn niềm tin của nhân dân vào bộ máy công quyền.

Đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và thay đổi tư duy quản trị công

PV: Kết luận 226 nhấn mạnh việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số để xử lý 95% thủ tục trên môi trường mạng nhằm giảm hội họp và báo cáo. Liệu công nghệ có phải là “chìa khóa” để chấm dứt thực trạng “bội thực họp”, hay chúng ta cần phải có một cuộc cách mạng quyết liệt, mạnh mẽ hơn về tư duy quản trị?

TS Thang Văn Phúc: Chính công nghệ số, công nghệ thông tin và chuyển đổi số sẽ là giải pháp hiệu quả để khắc phục tình trạng hội họp tràn lan. Vì nó làm cho hệ thống thể chế trở nên minh bạch, bảo đảm thời gian hợp lý, đề cao tính giải trình và sự công bằng.

Bây giờ, chính quyền địa phương hai cấp thì cấp cơ sở phải giải quyết rất nhiều việc hơn trước. Mấu chốt là mọi việc cần được minh định rõ ràng, cụ thể ở từng cấp. Một là phải phân quyền và đổi mới tư duy quản trị trên cơ sở chính sách, pháp luật hay nói là bằng pháp luật trong nhà nước pháp quyền mà ta đang xây dựng. Đây là công cụ để kiểm soát người dân, kiểm soát doanh nghiệp, kiểm soát cán bộ. Nếu cơ quan, tổ chức, chính quyền điều hành việc công mà không rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm thì không đo lường hiệu quả được. Cần phải phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, làm việc nào rõ việc đấy. Quyền của anh được đến đâu, quyết được cái gì là phải rất rõ ràng, nhất quán.

Cùng với đó, phải quy định rõ về trách nhiệm của cán bộ, công chức về tất cả quyết định của mình. Cái gì được quyền quyết định, cái gì không được quyền, vượt quyền của anh là phải báo cáo. Để trở thành một hệ thống quản trị chặt chẽ thì phải quan tâm xây dựng Nhà nước pháp quyền một cách chuyên nghiệp mới có thể khắc phục được vấn nạn họp hành tràn lan.

PV: Nói đến văn hóa họp thì không thể không nói đến vai trò của người chủ trì, điều hành các cuộc họp. Vậy người lãnh đạo có trách nhiệm gì để góp phần nâng cao chất lượng các cuộc họp?

TS Thang Văn Phúc: Để văn hóa họp thực sự trở thành một trong những giá trị của văn hóa Đảng, văn hóa công vụ, văn hóa công sở, cùng với việc kiên quyết cắt bỏ, tinh giản các cuộc họp không cần thiết thì đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là người đứng đầu, người chủ trì phải tự giác gương mẫu, chuẩn mực trong các hội nghị, cuộc họp. Khi phát biểu rất cần chuẩn bị nội dung chu đáo, chặt chẽ, nói ngắn gọn, súc tích, đúng trọng tâm, trọng điểm, kiên quyết không nói dài dòng, sáo rỗng, “dây cà ra dây muống”.

Vì thực tế cho thấy trong nhiều cuộc họp, nhiều cán bộ chủ trì khi phát biểu thì hay nói những điều to tát, vĩ mô nhằm chứng tỏ là người hiểu cao biết rộng, nhưng thực ra toàn nói theo văn vẻ nghị quyết, hô hào chung chung. Trong khi đề cập những vấn đề cụ thể thì lại ít sát thực tế, bởi căn bệnh nói dài cũng là hệ quả tất yếu của những tư duy “máy lạnh”, tác phong quan liêu, chưa bám sát hơi thở cuộc sống.

Tóm lại, cần chấm dứt phát biểu dài dòng, chung chung, nói văn vẻ, sáo rỗng cũng là việc cần đổi mới trong lãnh đạo, điều hành công việc, đổi mới hội họp của cán bộ, đảng viên theo đúng tinh thần chỉ đạo của người lãnh đạo cao nhất Đảng và Nhà nước, đó là: Chuyển từ nói sang làm, nói ít làm nhiều, làm thực chất, làm đến cùng!

PV: Trân trọng cảm ơn đồng chí!

“Thực hiện triệt để tiết kiệm, chống lãng phí trong tổ chức hội nghị, không để vượt định mức kinh phí phục vụ hội nghị". "Các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể tăng cường điều phối việc tổ chức hội nghị của cấp mình, ngành mình, đơn vị mình, tránh trùng lặp, quá tải, tập trung vào thời điểm đầu năm hoặc cuối năm”.

(Kết luận số 226-KL/TW ngày 11-12-2025 của Ban Bí thư về việc chấn chỉnh lề lối làm việc, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị) 

(còn nữa)