Đặc điểm của mặt trận không gian mạng

Trong kỷ nguyên số hóa toàn cầu, không gian mạng đã vượt ra khỏi ý nghĩa thuần túy kỹ thuật để trở thành một “chiều không gian” tồn tại thực sự của con người, nơi diễn ra hàng trăm triệu tương tác, hàng triệu luồng thông tin mỗi giây. Đối với cán bộ, chiến sĩ trong toàn quân, không gian mạng không chỉ là môi trường liên lạc, học tập hay giải trí mà đã và đang trở thành một phần không thể tách rời của đời sống tinh thần thường ngày.

Song song với những tiện ích và cơ hội, không gian mạng cũng trở thành địa bàn hoạt động chủ yếu của các thế lực thù địch, phản động trong và ngoài nước. Với mục tiêu xuyên tạc, chia rẽ, làm suy yếu và từng bước phá vỡ nền tảng tư tưởng của Đảng, chúng triệt để lợi dụng internet, mạng xã hội như một thứ vũ khí tinh vi, nguy hiểm bởi nó tác động trực tiếp vào tư tưởng, nhận thức và tình cảm của con người.

Một thông tin sai trái được tung lên từ một máy tính ở bất cứ đâu trên thế giới đều có thể tiếp cận đến bộ đội ta trong vài giây. Một video giả mạo, một bài viết xuyên tạc, một thông tin bịa đặt có thể đạt đến hàng triệu lượt chia sẻ chỉ trong vài giờ, trước khi các cơ quan chức năng kịp nhận biết, đánh giá và có phản ứng. Nó tác động trực tiếp, thấm dần vào nhận thức, tư tưởng, tình cảm của con người; tạo ra những vết nứt ngầm trong lòng tin, những hạt mầm hoài nghi trong ý thức một cách âm thầm, không ồn ào nhưng lâu dài.

Bài 1: Chủ động nhận diện thủ đoạn mới trên không gian mạng
Sĩ quan trẻ Trung đoàn 4 (Sư đoàn 5, Quân khu 7) trao đổi thông tin thời sự trên báo điện tử. Ảnh: HOÀNG DANH

Kẻ tung thông tin sai trái có thể ẩn sau hàng chục lớp danh tính giả, nhiều máy chủ trung gian, nhiều quốc gia trung chuyển. Điều này không chỉ gây khó khăn cho việc xử lý pháp lý mà còn tạo ra tâm lý không bị trừng phạt, thúc đẩy các đối tượng xấu ngày càng liều lĩnh hơn trong hoạt động chống phá.

Điểm cốt lõi cần nhận diện là sự lan truyền của thông tin sai trái không đơn thuần do nội dung, mà do sự cộng hưởng giữa thuật toán ưu tiên tương tác của nền tảng và tâm lý “chia sẻ trước, kiểm chứng sau” của người dùng, khiến cái sai có thể đi nhanh hơn cái đúng.

Trong bối cảnh đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng trở thành nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên và không thể thiếu. Đồng thời, đòi hỏi phải có sự chuyển đổi căn bản trong tư duy và hành động: Không chỉ dừng lại ở việc phát hiện và phản bác những luận điệu sai trái, mà phải chủ động xây dựng, bồi đắp và lan tỏa những giá trị tư tưởng đúng đắn, tốt đẹp trên không gian mạng.

Sự thay đổi phương thức, thủ đoạn chống phá

Trong giai đoạn trước, các thế lực chống phá thường sử dụng những phương thức đối đầu trực diện, dễ nhận biết như tờ rơi, truyền đơn, đài phát thanh, tuyên truyền công khai. Ngày nay, các phương thức đó đã thay đổi hoàn toàn. Chúng không còn tiến công trực diện mà chuyển sang những hình thức mới, một cách kiên nhẫn, tinh vi và hiệu quả hơn nhiều.

Bước chuyển quan trọng nhất là sự dịch chuyển từ chống phá chính trị thuần túy sang tấn công tâm lý và xã hội. Thay vì công khai phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, các thế lực thù địch tinh vi đặt những câu hỏi gợi mở, thúc đẩy sự so sánh, khai thác những bức xúc xã hội có thực để khuếch đại, bóp méo và hướng dư luận theo chiều hướng mà chúng muốn.

Một xu hướng khác là việc lợi dụng công nghệ cao làm phương tiện tấn công tư tưởng. Trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra hàng nghìn bài viết nhắm vào từng nhóm đối tượng cụ thể với nội dung được tối ưu hóa để tối đa hóa tác động tâm lý. Công nghệ số hiện nay cho phép cá thể hóa nội dung theo từng nhóm, từng cá nhân, khiến mỗi người có thể trở thành mục tiêu của một “kịch bản thông tin” riêng biệt, từ đó làm cho quá trình tác động tư tưởng diễn ra âm thầm nhưng sâu sắc hơn.

Đáng lo ngại không kém là sự kết hợp giữa các thế lực bên ngoài và phần tử cơ hội, bất mãn trong nước. Những người có mâu thuẫn cá nhân, bất mãn với tổ chức hoặc sa sút về phẩm chất có thể trở thành cánh tay nối dài của các thế lực thù địch - cung cấp thông tin nội bộ, khuếch đại thông tin xấu độc, hoặc đơn giản là lan truyền những nội dung chưa kiểm chứng.

Nhận diện thủ đoạn chống phá mới

Chúng lợi dụng công nghệ số-vũ khí thế hệ mới mà điển hình là deepfake (công nghệ tạo hình ảnh và video giả mạo bằng trí tuệ nhân tạo), đã đạt đến mức độ tinh vi đáng báo động. Không chỉ đơn giản là ghép hình ảnh thô sơ như trước, deepfake ngày nay có thể tạo ra những video, trong đó lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quân đội phát ngôn những điều hoàn toàn bịa đặt với chất lượng hình ảnh và âm thanh đến mức khó phân biệt bằng mắt và tai thường.

Ngoài ra, trí tuệ nhân tạo tạo sinh không chỉ dừng lại ở video mà còn có thể tạo ra văn bản, hình ảnh, âm thanh với quy mô và tốc độ chưa từng có. Một chiến dịch tấn công tư tưởng sử dụng AI có thể tạo ra hàng nghìn bài viết phù hợp với từng đối tượng cụ thể, phát tán đồng thời trên hàng chục nền tảng khác nhau, điều chỉnh nội dung liên tục dựa trên phản ứng của người dùng.

Bên cạnh đó, các mạng lưới tài khoản ảo được vận hành có tổ chức, bài bản. Những tài khoản này được xây dựng trong thời gian dài với lịch sử hoạt động chân thực, hình ảnh cá nhân thuyết phục, thậm chí tương tác xã hội giả lập trước khi được kích hoạt đồng loạt trong một chiến dịch phối hợp. Chúng có thể tạo ra ảo giác về một dư luận xã hội rộng lớn, giả tạo sự đồng thuận, hoặc khuếch đại những quan điểm thiểu số thành xu hướng chủ đạo.

Chúng lợi dụng thuật toán gợi ý của các nền tảng mạng xã hội vốn được thiết kế để giữ người dùng trên nền tảng càng lâu càng tốt. Điều này vô tình tạo ra những “buồng vang” (echo chambers)-nơi người dùng chỉ tiếp xúc với những nội dung phù hợp với quan điểm riêng. Đây là cơ chế mà các thế lực thù địch có thể lợi dụng để dẫn dắt người dùng từng bước xa rời lập trường đúng đắn.

Bài 1: Chủ động nhận diện thủ đoạn mới trên không gian mạng

Giáo dục truyền thống cho chiến sĩ mới Sư đoàn 316 (Quân khu 2). Ảnh: TUẤN ANH 

Nếu thủ đoạn sử dụng công nghệ cao là vũ khí hạng nặng thì thủ đoạn mềm hóa là loại vũ khí im lặng nguy hiểm, khó nhận diện nhất. Thủ đoạn này không công khai phủ nhận chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh hay vai trò lãnh đạo của Đảng, vì đó là cách dễ bị nhận diện và phản bác nhất. Thay vào đó, chúng cố ý diễn giải lại, bổ sung góc nhìn, đặt câu hỏi phản biện với những cụm từ nghe có vẻ học thuật, dân chủ nhưng thực chất là bẻ cong ý nghĩa, bóp méo bản chất của vấn đề.

Một biến thể phổ biến là chiến thuật khai thác những bức xúc trong xã hội. Thay vì bịa đặt hoàn toàn, các đối tượng tìm kiếm những vụ việc tiêu cực có thật như tham nhũng, lãng phí, vi phạm quyền công dân và dùng chúng như bằng chứng để quy chụp. Từ một vài cán bộ thoái hóa thành cả hệ thống mục ruỗng, từ một số bất cập trong chính sách thành đường lối sai lầm. Kỹ thuật này hiệu quả vì nó dựa trên những sự kiện có thật khiến người nghe dễ bị thuyết phục, khó phản bác ngay.

Nguy hiểm hơn là kỹ thuật xây dựng niềm tin để phá vỡ niềm tin. Các tài khoản, trang thông tin của thế lực thù địch, phản động thường dành nhiều thời gian và công sức đăng tải những nội dung trung lập hoặc thậm chí tích cực, thông tin hữu ích, câu chuyện cảm động để xây dựng lòng tin của người theo dõi. Sau đó, khi đã có được niềm tin đó, chúng lồng ghép dần những nội dung sai trái, từng chút, từng chút một như chất độc nhỏ vào ly nước sạch.

Tóm lại, điểm nguy hiểm nhất của các thủ đoạn mới không nằm ở mức độ công khai, mà ở khả năng ngụy trang dưới những hình thức tưởng như trung lập, hợp lý, khiến người tiếp nhận khó nhận ra mình đang bị dẫn dắt.

Những biểu hiện cần cảnh giác trong nội bộ Quân đội

Về nhận thức, biểu hiện phổ biến nhất là thiếu nhạy bén chính trị, thể hiện ở việc tiếp nhận thông tin một chiều mà không kiểm chứng, không phân tích; không nhận ra được dụng ý xuyên tạc đằng sau những nội dung được đóng gói khéo léo.

Biểu hiện thứ hai là tâm lý ngại đấu tranh, không muốn phản bác thông tin sai trái ngay cả khi nhận ra. Có nhiều nguyên nhân cho tâm lý này như sợ bị cho là cực đoan, cứng nhắc; lo ngại tạo ra mâu thuẫn, rắc rối không cần thiết; không biết cách đấu tranh hiệu quả trên không gian mạng; hoặc đơn giản là thờ ơ, thiếu ý thức trách nhiệm.

Nguy hiểm hơn nữa là biểu hiện hoài nghi không có cơ sở, bắt đầu đặt câu hỏi về những vấn đề cơ bản đã được lịch sử và thực tiễn chứng minh. Cần phân biệt rõ, phản biện trên cơ sở lý luận khoa học và tinh thần xây dựng là hoàn toàn chính đáng và cần thiết; nhưng hoài nghi không có căn cứ, hoài nghi xuất phát từ sự tác động của thông tin sai trái là điều cần được nhận diện và khắc phục kịp thời.

Về hành vi, những biểu hiện đáng lo ngại bao gồm: Chia sẻ, bình luận thiếu cân nhắc trên mạng xã hội, đăng lại những thông tin chưa kiểm chứng, bày tỏ quan điểm chính trị thiếu thận trọng, hoặc tham gia vào những cuộc tranh luận có thể gây phương hại đến hình ảnh Quân đội.

Một hành vi đáng lo ngại khác là sử dụng mạng xã hội không đúng quy định của Quân đội: Tiết lộ thông tin nội bộ dù không được phân loại bí mật; đăng tải hình ảnh, video về hoạt động quân sự; tham gia vào các nhóm, hội không rõ mục đích; kết bạn với các tài khoản lạ có biểu hiện nghi vấn.

Đặc biệt là việc tham gia hoặc thậm chí tổ chức những nhóm, diễn đàn kín có nội dung phàn nàn, chỉ trích tổ chức một cách tiêu cực, không mang tính xây dựng. Những không gian kín này thường là nơi những bức xúc cá nhân được khuếch đại, những nhận định phiến diện được củng cố và dần dần trở thành môi trường nuôi dưỡng sự bất mãn tập thể.

Hệ quả trực tiếp nhất là suy giảm sức đề kháng tư tưởng của cả cá nhân và tập thể. Khi cán bộ, chiến sĩ không có khả năng nhận diện và ứng phó với thông tin sai trái, họ dễ bị mất khả năng miễn dịch trước những đợt tấn công tư tưởng tiếp theo.

Hệ quả thứ hai là ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của tổ chức, đơn vị trong mắt nhân dân. Một cán bộ Quân đội đăng tải những nội dung thiếu chuẩn mực, một chiến sĩ chia sẻ thông tin xuyên tạc, dù vô tình đều có thể gây ra những tổn hại về hình ảnh mà khó có thể khắc phục nhanh chóng.

Nghiêm trọng hơn cả là nguy cơ tự diễn biến, tự chuyển hóa mà Đảng ta đã nhiều lần khẳng định là một trong những nguy cơ nội tại nguy hiểm nhất. Đây là quá trình mà một cá nhân, dưới tác động lâu dài và tích lũy của thông tin sai trái, dần thay đổi nhận thức, quan điểm và thậm chí lập trường tư tưởng mà bản thân người trong cuộc không kịp nhận ra.

(còn nữa)