Xóa nghịch lý “tiêu hoang... càng có lợi”

Từ những vụ gây lãng phí nhiều tỷ đồng đã bị xử lý (điển hình là vụ gây thất thoát, lãng phí hơn 800 tỷ đồng khi xây dựng cơ sở 2 của Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Việt Đức, trong đó một số cán bộ đã nhận hối lộ hàng chục tỷ đồng; vụ một số cán bộ Tập đoàn Vinashin cố tình mua tàu và các thiết bị công nghệ lạc hậu gây thiệt hại gần 1.000 tỷ đồng; vụ lãnh đạo Vinalines mua ụ nổi cũ, sản xuất từ năm 1965, gây lãng phí hàng trăm tỷ đồng để được nhận tiền "lại quả" từ bên bán...), nhiều ý kiến cho rằng: Phải chăng việc “tiêu hoang... càng có lợi” là nguyên nhân dẫn đến nạn lãng phí trong lĩnh vực công? Điều này khác hẳn với lĩnh vực tư-nếu lãng phí thì sẽ thiệt hại trực tiếp đến cá nhân, gia đình, doanh nghiệp.

Lãng phí nguồn lực công nhưng mang lại lợi ích riêng, lợi ích nhóm thường nảy sinh ở những nơi, những lĩnh vực còn cơ chế “xin-cho”, bởi thông lệ ngầm “lại quả” theo tỷ lệ được “cho” dẫn đến “cho” càng nhiều thì tiền vào túi cá nhân càng lớn. Thực tế khá nhiều cán bộ đã bị xử lý vì yêu cầu phải “lại quả” 5%, thậm chí trên 10%. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến thất thoát, lãng phí công quỹ, đi cùng với đó là tham nhũng, tiêu cực, khiến nhân dân mất niềm tin. Việc nhiều công trình chậm tiến độ, dẫn đến đội vốn; việc lỏng lẻo trong quản lý, khai thác tài nguyên; đầu tư tràn lan, dàn trải hoặc thiếu đồng bộ, quy hoạch ngắn hạn kiểu “tư duy nhiệm kỳ”, liên tục thay đổi; không ưu tiên tuyển nhân sự giỏi vào làm việc để dành chỗ cho người thân, người “chạy” mình... đều gây lãng phí nguồn lực công. Nhưng qua những vụ việc bị xem xét và xử lý đã cho thấy, các cán bộ có thẩm quyền cố tình làm thế để trục lợi. 

Cùng với đó, tình trạng lạm dụng của công để giải quyết việc riêng theo kiểu “của người phúc ta” cũng khá phổ biến. Không hiếm cán bộ sử dụng kinh phí, tài sản công để tiếp khách, tặng quà, tổ chức đi du lịch... nhằm gây dựng quan hệ cá nhân, lấy lòng cấp trên. Thực tế này đã tạo nên “cuộc đua ngầm về sự chu đáo, trang trọng” ở nhiều cơ quan, đơn vị, địa phương.

Vì thế, muốn phòng, chống lãng phí, tiêu cực trong lĩnh vực công thật hiệu quả thì phải nhìn thẳng vào thực tế, xóa bỏ nguyên nhân gốc rễ “tiêu hoang... càng có lợi”.

Báo động lãng phí: Không chỉ thiệt hại kinh tế mà còn hệ lụy niềm tin-Bài 2: “Bệnh nặng” phải có thuốc đặc trị (Tiếp theo và hết)
Tranh của MẠNH TIẾN 

Muốn chặn đứng lãng phí thì phải quản chặt, xử lý nghiêm

Để trị "bệnh lãng phí" thì yếu tố quyết định là phải tăng cường quản lý bằng những quy chế, quy định, gắn trách nhiệm cụ thể; đồng thời kiểm tra, giám sát chặt chẽ và xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm.

Bàn về vấn đề này, ông Nguyễn Công Hùng, Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Phó chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam, cho biết: Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều chỉ thị, nghị quyết về phòng, chống lãng phí; tuy nhiên vấn nạn này vẫn rất nhức nhối, ảnh hưởng nghiêm trọng tới sự phát triển của đất nước. Chính vì thế, ngay sau Đại hội XIV của Đảng, Hội nghị Trung ương 2 đã ban hành Nghị quyết về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới. 

Theo ông Nguyễn Công Hùng, muốn chặn đứng nạn lãng phí thì phải quán triệt nghiêm túc quan điểm chỉ đạo của Hội nghị Trung ương 2, khóa XIV: Đẩy mạnh công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực với phương châm “nói ít, làm nhiều, làm đến cùng”, bảo đảm sự chuyển biến rõ rệt, thực chất. Chuyển trọng tâm sang phòng ngừa là chính, từ đi sau xử lý sang đi trước kiểm soát, từ quản lý truyền thống sang quản trị số, lấy công nghệ, dữ liệu làm công cụ giám sát, phòng ngừa, phát hiện từ sớm, từ xa. Đặc biệt, phải tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách; siết chặt kỷ luật, kỷ cương, kiểm soát chặt chẽ quyền lực trong các lĩnh vực dễ phát sinh sai phạm.

Việc hoàn thiện thể chế bảo đảm chặt chẽ là yếu tố quan trọng nhất, quyết định hiệu quả phòng, chống lãng phí. Cuối năm 2025, Quốc hội khóa XV đã ban hành Luật Tiết kiệm, chống lãng phí, quy định rõ trách nhiệm của các tập thể, cá nhân, nhất là người đứng đầu và cấp phó: Khi để xảy ra lãng phí ở cơ quan, đơn vị, lĩnh vực thuộc thẩm quyền phụ trách thì tùy theo tính chất, mức độ mà bị xử lý theo quy định của pháp luật. Từng cán bộ, công chức, viên chức, người lao động có trách nhiệm quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công đúng mục đích, định mức, tiêu chuẩn và chịu trách nhiệm cá nhân về việc để xảy ra lãng phí thuộc phạm vi quản lý, sử dụng. Thế nhưng, các chuyên gia pháp luật và quản lý hành chính công cho rằng: Để Luật Tiết kiệm, chống lãng phí thực sự đi vào cuộc sống, cần có những quy định cụ thể, chặt chẽ hơn, không để những “khe hở” dẫn đến lách luật hoặc khó kiểm soát, xử lý hành vi gây lãng phí. Ví dụ: Không bổ sung kinh phí vì lý do công trình chậm tiến độ dẫn đến đội giá, mà các tập thể, cá nhân gây ra phải chịu trách nhiệm; phải hạch toán hiệu quả đầu tư, khi các dự án bị “treo”, chậm tiến độ, không phát huy tác dụng thì quy rõ trách nhiệm thuộc về ai, hình thức xử lý vi phạm và đền bù thiệt hại ra sao? Việc công khai các chế độ, tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản công được thực hiện như thế nào? Quy định thống nhất mức đầu tư xây dựng từng loại công sở để không thể “xin-cho” và to hay nhỏ... tùy ý thủ trưởng. Các đề tài khoa học-công nghệ nếu để “xếp xó” thì những người liên quan cũng phải bồi hoàn kinh phí...

Cùng với đó, rất cần có “đường dây nóng” (số điện thoại, Zalo, email...) tố giác lãng phí; tất cả các trường hợp có dấu hiệu vi phạm đều phải được thanh tra, kiểm tra, công khai kết luận và xử lý nghiêm; đồng thời có cơ chế khen thưởng người tố giác. 

Tóm lại, phải quản chặt và xử lý nghiêm như cổ nhân đã dạy "thuốc đắng dã tật” thì mới trị được "căn bệnh" lãng phí của công đã tồn tại dai dẳng.

Báo động lãng phí: Không chỉ thiệt hại kinh tế mà còn hệ lụy niềm tin-Bài 2: “Bệnh nặng” phải có thuốc đặc trị (Tiếp theo và hết)
Khu tái định cư trên đường Tam Trinh (Hoàng Mai, Hà Nội) xây xong đã gần 10 năm nhưng vẫn bỏ không. Ảnh: KIM NGÂN 

Đề cao văn hóa tiết kiệm, cấp trên tiên phong

Chống lãng phí-dù có tuyên truyền, vận động, ra quân rầm rộ và cơ chế, quy định chặt chẽ mà đội ngũ cán bộ, nhất là người đứng đầu không gương mẫu thực hiện, thì cũng không thể trở thành nếp sống văn hóa và hiệu quả bền vững.                             

PGS, TS, nhà văn Nguyễn Thanh Tú, nguyên Phó tổng biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội phân tích: Thời bao cấp, mặc dù cuộc sống rất thiếu thốn, các quy định của pháp luật không chặt chẽ như bây giờ, nhưng toàn dân có văn hóa tiết kiệm, đề cao sự liêm chính và tinh thần tập thể nên rất ít tham nhũng, lãng phí; ai có hành vi này là bị xã hội tẩy chay, thậm chí ngay cả gia đình, dòng họ cũng tẩy chay. Còn hiện nay, lãng phí tràn lan là do văn hóa cần, kiệm, liêm, chính đã bị mai một, những cán bộ giản dị có khi còn bị chê trách! Vì thế, xây dựng văn hóa tiết kiệm, liêm chính để toàn dân tôn trọng, đề cao những người có đức tính này là hết sức cần thiết.

Ngày 18-5 vừa qua, Bộ Chính trị đã ban hành Kế hoạch số 03-KH/TW thực hiện Nghị quyết Trung ương 2, khóa XIV, trong đó yêu cầu: Nâng cao vai trò, trách nhiệm, tính tiên phong, gương mẫu, thực hành văn hóa liêm chính của cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu và cán bộ, đảng viên trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực... Thực hiện đồng bộ các giải pháp, triển khai quyết liệt, toàn diện, tạo chuyển biến mạnh mẽ, đột phá về công tác phòng, chống lãng phí cả về thời gian, cơ hội phát triển, nguồn lực và của cải vật chất.

Phát biểu tại Phiên họp thứ nhất Hội đồng Thi đua-Khen thưởng Trung ương nhiệm kỳ 2026-2031, Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng nhấn mạnh phải quyết liệt cải cách hành chính, cắt giảm điều kiện, cải thiện môi trường kinh doanh để giảm thời gian, chi phí. Đẩy mạnh tiết kiệm, chống lãng phí với tinh thần tất cả các cấp, các bộ, ngành, địa phương bắt buộc phải tiết kiệm, từ việc mua sắm, tổ chức hội nghị, hội thảo, đi lại...

Báo động lãng phí: Không chỉ thiệt hại kinh tế mà còn hệ lụy niềm tin-Bài 2: “Bệnh nặng” phải có thuốc đặc trị (Tiếp theo và hết)
Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc tế Hải Phòng bị xuống cấp nghiêm trọng, nhiều năm không hoạt động. Ảnh: HỒNG NHUNG 

Chia sẻ về nội dung này, ông Phan Văn Lợi, nguyên Phó chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Sơn Tây (Hà Nội) bày tỏ tâm đắc: "Muốn xây dựng văn hóa tiết kiệm thì cấp trên phải làm gương. Người dân rất đồng tình khi Đảng, Nhà nước xác định xây dựng văn hóa gương mẫu trong hệ thống chính trị là gốc của niềm tin xã hội. Gần đây, người dân thấy ở cấp Trung ương các công việc được triển khai khẩn trương, quyết liệt, hiệu quả thực chất; những hội nghị, đại hội cũng tổ chức thiết thực, ngắn gọn và không còn trang trí màu mè. Đó là một trong nhiều việc thể hiện tinh thần gương mẫu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và cách làm này đã lan tỏa ngay xuống địa phương, cơ sở”.