Thứ năm, 11/09/2025 - 06:00
Dù thông qua hình thức lời nói, phát ngôn hay bút phê trên văn bản, hành vi khẩu dụ là một trong những biểu hiện mới rất đáng quan ngại của chủ nghĩa cá nhân thời nay.
Vì vậy, chủ động nhận diện, kiên quyết phát hiện và đấu tranh ngăn chặn, loại bỏ triệt để những biểu hiện, hành vi khẩu dụ, bút phê lòng vòng của một bộ phận cán bộ có chức quyền hiện nay cũng là một giải pháp hữu hiệu nhằm góp phần lành mạnh hóa thể chế chính trị, bộ máy công quyền và đạo đức công vụ của cán bộ, công chức.
1. Trong xã hội phong kiến trước đây, tầng lớp quan lại được ví như “phụ mẫu chi dân” (cha mẹ của dân). Đáng ra ở bậc vai vế “làm cha, làm mẹ” của dân thì quan lại phải có thiên chức, bổn phận chăm lo cuộc sống của dân chúng, nhưng trên thực tế, không ít “phụ mẫu” tuy mũ áo xênh xang, ăn cơm vua, hưởng lộc nước mà tác phong khệnh khạng, hách dịch, cửa quyền với dân, khiến dân vừa lo sợ, vừa khinh khi.
Chốn công đường là nơi tầng lớp quan lại làm việc, phân xử nên được gọi là “cửa quan”. Mỗi lần dân nhờ vả việc gì là phải trông cậy đến “cửa quan”. Dân gian có câu: “Khôn ngoan đến cửa quan mới biết”. Nhắc đến “cửa quan” thời phong kiến là nhắc đến một nơi vừa cao xa vời vợi, vừa bí ẩn khó lường, thậm chí có thể xảy ra rắc rối, bất trắc đối với dân chúng khi phải tới trình “cửa quan”. Do trình độ dân trí thấp và thiếu thông tin, trong khi mọi quyền bính lại hoàn toàn thuộc về tầng lớp thống trị xã hội, thì những chỉ dụ của quan lại không hẳn lúc nào cũng rõ ràng, phân minh, thậm chí có chỉ dụ hiểu nước đôi thế nào cũng được.
Sau khi chia sẻ vấn đề nêu trên, người bạn từng làm thư ký cho mấy đời thủ trưởng của một cơ quan nhà nước kể rằng, trước đây khi cơ quan tham mưu hay cán bộ cấp dưới muốn xin ý kiến chỉ đạo của cấp trên thì soạn thảo sẵn văn bản, sau đó trình lên thủ trưởng xem xét. Nếu cấp trên đồng ý thì cứ bút phê kèm theo chữ ký của mình vào góc trên cùng bên trái của tờ giấy đầu tiên, là cấp dưới cảm thấy yên lòng. Dù chất lượng văn bản thế nào thì cũng đã có “nhân chứng, vật chứng” trên giấy trắng, mực đen bảo lãnh rồi. Tuy nhiên, thời gian qua, một số quan chức đã tinh vi né tránh không trực tiếp bút phê vào văn bản, mà chỉ đạo gián tiếp bằng miệng, khiến cấp dưới rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan, làm cũng lo mà không làm cũng lo.
 |
2. Nhằm ám chỉ tính nước đôi, tính hai mặt của con người, dân gian có câu: “Người khôn ăn nói nửa chừng/ Làm cho người dại nửa mừng nửa lo”. Lời nói nước đôi, nửa vời của “người khôn” trong ngữ cảnh này thực chất là một tính cách lươn lẹo, tinh vi trong giao tiếp, ứng xử, khiến người khác không biết đâu mà lần.
Nhà ngôn ngữ học nổi tiếng người Mỹ William Lutz, sau khi chỉ ra hệ lụy xã hội của lời nói hai mặt, đã đưa ra định nghĩa: “Lời nói nước đôi là loại ngôn ngữ được thiết kế để trốn tránh trách nhiệm, khiến chuyện chướng tai gai mắt trở nên dễ chịu, thứ xấu xí trở nên thu hút. Về cơ bản, nó là loại ngôn ngữ giả vờ để giao tiếp nhưng về bản chất là loại ngôn ngữ được thiết kế để gây hiểu lầm trong khi người nói vẫn ra vẻ vô tội”.
Bản chất của lối nói nước đôi là lời nói lập lờ, không dứt khoát, không tường minh, hiểu thế này cũng lọt, hiểu thế kia cũng xuôi. Những người có lối nói nước đôi thường lợi dụng sự không rõ ràng của ngôn ngữ để làm sai lệch sự thật, biết cách miêu tả sự việc, vấn đề sao cho có lợi nhất cho người nói, nhưng lại hàm chứa sự thao túng tâm lý người nghe với mục đích không trong sáng, lành mạnh. Đó là cơ sở nảy sinh lối nói nước đôi mà nhiều chuyên gia tâm lý gọi đó là một biến tướng mới của hành vi khẩu dụ.
Khẩu dụ tưởng như chỉ tồn tại trong xã hội chuyên chế, nhưng ngày nay nó vẫn còn “đất sống” bởi một bộ phận quan chức vẫn mang tư tưởng cửa quyền, bề trên, lươn lẹo tìm cách lách luật nhằm che giấu động cơ “hai mang” thiếu minh bạch, đàng hoàng của mình.
3. Thời gian qua, một số quan chức né tránh không trực tiếp bút phê vào văn bản, mà chỉ đạo gián tiếp bằng miệng. Khi cấp trên đã có ý kiến chỉ đạo qua lời nói thì cơ quan tham mưu và cán bộ cấp dưới phải triển khai, thi hành. Trong tình thế cấp bách cần phải giải quyết khẩn trương mà cấp trên ra khẩu dụ vì việc chung, vì lợi ích chung thì không có gì đáng nói. Nhưng trên thực tế, nhiều khi khẩu dụ của cấp trên thể hiện tính nước đôi và ẩn chứa sự tính toán cá nhân mà không phải cấp dưới nào cũng hiểu hết mọi lẽ, mọi khía cạnh, nhất là có thể tiên lượng được những hệ lụy, hậu quả xảy ra sau này đối với mình.
Một mặt, vì tâm lý cả nể, mặt khác cũng vì thiếu bản lĩnh, lo sợ cấp trên, có những cán bộ cấp dưới phải chấp hành chỉ lệnh của thủ trưởng bằng cách ra những quyết định không đúng lúc, đúng chỗ, hoặc là thừa lệnh cấp trên ký vào những văn bản nhạy cảm nhưng thực tế lại có lợi cho thủ trưởng. Đến khi kiểm tra, thanh tra, kiểm toán vào cuộc soi xét tình hình nội bộ cơ quan, đơn vị (nhất là các vấn đề liên quan đến tổ chức biên chế, nhân sự, tài chính, kinh tế), nhiều người mới tá hỏa nhận ra thủ trưởng vẫn “bình chân như vại”, trong khi bản thân lại bị liên lụy, vạ lây, thậm chí có người vướng lao lý chỉ vì vô tư tuân lệnh khẩu dụ của lãnh đạo.
Không chỉ vậy, còn có một số cán bộ lãnh đạo, quản lý tìm mọi cách để lách luật, luồn qua khe hở của cơ chế, chính sách và lạm dụng quyền lực để đưa ra khẩu dụ bằng cách bút phê trên văn bản nhưng vẫn hàm chứa thông tin nước đôi nhằm thu vén lợi ích về mình, né tránh và đùn đẩy trách nhiệm cho người khác. Cách bút phê theo kiểu khẩu dụ này thường ẩn giấu động cơ kín kẽ, tinh vi của người lãnh đạo, khiến cấp dưới không dễ dàng đoán định, nắm bắt được.
Phát biểu bế mạc tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII ngày 24-1-2025, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu lãnh đạo các cấp tránh tình trạng bút phê như: "Thực hiện theo đúng pháp luật và quy định hiện hành và tự chịu trách nhiệm" hoặc bút phê lòng vòng, đùn đẩy, bởi đó là thứ bút phê an toàn, nhưng thực chất là tránh né, không làm đúng, làm tốt việc cần làm". Hàm ý của cái thứ bút phê kiểu đó cũng là một biểu hiện mới của khẩu dụ chỉ mang lại lợi ích cho mình, nhưng gây bất lợi cho người khác, rộng hơn là gây hại cho tổ chức, cơ quan, đất nước, xã hội.
Có thể nói rằng, dù thông qua hình thức lời nói, phát ngôn hay bút phê trên văn bản, hành vi khẩu dụ là một trong những biểu hiện mới rất đáng quan ngại của chủ nghĩa cá nhân thời nay. Vì vậy, chủ động nhận diện, kiên quyết phát hiện và đấu tranh ngăn chặn, loại bỏ triệt để những biểu hiện, hành vi khẩu dụ, bút phê lòng vòng của một bộ phận cán bộ có chức quyền hiện nay cũng là một giải pháp hữu hiệu nhằm góp phần lành mạnh hóa thể chế chính trị, bộ máy công quyền và đạo đức công vụ của cán bộ, công chức.
ĐÌNH PHÒNG
Bài viết đã chỉ rõ một thực trạng đáng quan ngại trong bộ máy công quyền hiện nay: hành vi khẩu dụ, bút phê lòng vòng của một số cán bộ lãnh đạo không chỉ gây khó khăn cho cấp dưới, mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, hệ lụy nghiêm trọng đối với tổ chức, cơ quan và xã hội. Dù xuất hiện dưới hình thức lời nói hay bút phê trên văn bản, khẩu dụ nước đôi khiến cấp dưới rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan, phải cân nhắc giữa việc tuân lệnh và việc chịu trách nhiệm trước những hậu quả có thể xảy ra. Thậm chí, trong nhiều trường hợp, sự thiếu minh bạch này đã dẫn tới việc cán bộ vô tình trở thành đối tượng bị liên lụy, ảnh hưởng đến uy tín và cả pháp lý của bản thân, đồng thời làm giảm niềm tin của nhân dân vào tính minh bạch, công bằng của bộ máy công quyền.
Trả lờiXóaĐiều đáng lo ngại là hành vi này thực chất là một biến tướng tinh vi của chủ nghĩa cá nhân: những lãnh đạo “khôn khéo” tìm cách lách luật, đùn đẩy trách nhiệm, ưu tiên lợi ích cá nhân thay vì lợi ích chung, trong khi vẫn che đậy dưới lớp vỏ pháp lý hoặc hình thức bút phê an toàn. Hậu quả là văn hóa công vụ bị suy giảm, đạo đức cán bộ, công chức bị xói mòn, và môi trường thể chế chính trị trở nên thiếu minh bạch, khó đoán định. Những hành vi này cũng phản ánh một thách thức lớn trong quản trị nhà nước hiện đại, khi niềm tin vào kỷ luật, quy định pháp luật và tinh thần trách nhiệm của cán bộ bị thử thách.
Giải pháp then chốt, như bài viết nêu, là chủ động nhận diện, kiên quyết đấu tranh và loại bỏ triệt để những biểu hiện khẩu dụ và bút phê lòng vòng. Đây không chỉ là vấn đề tuân thủ pháp luật, mà còn là giải pháp thiết thực để lành mạnh hóa thể chế chính trị, củng cố đạo đức công vụ và nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức. Mỗi cấp lãnh đạo cần thực sự nêu gương trong chỉ đạo minh bạch, rõ ràng; đồng thời, cấp dưới phải được khuyến khích phát hiện, phản ánh kịp thời những hành vi lạm quyền, né tránh trách nhiệm. Chỉ khi xây dựng được một môi trường công quyền trong sáng, minh bạch, với những chỉ đạo rõ ràng, trách nhiệm phân minh, chúng ta mới có thể hạn chế tối đa những hệ lụy do khẩu dụ, bút phê lòng vòng gây ra, góp phần vào việc xây dựng bộ máy nhà nước liêm chính, hiệu quả, xứng đáng với niềm tin của nhân dân.
Bài viết đã làm rõ một thực trạng nhức nhối trong bộ máy công quyền hiện nay, đó là hiện tượng khẩu dụ và bút phê lòng vòng của một bộ phận cán bộ lãnh đạo. Hành vi này, dù xuất hiện qua lời nói hay bút phê trên văn bản, đều tiềm ẩn nguy cơ lớn đối với hiệu quả quản lý, kỷ luật nội bộ và sự minh bạch trong công tác công quyền. Khẩu dụ không chỉ khiến cấp dưới rơi vào tình thế khó xử, phải cân nhắc giữa việc tuân lệnh và việc chịu trách nhiệm trước hậu quả có thể xảy ra, mà còn tạo ra một nền tảng bất ổn về đạo đức công vụ, phá vỡ niềm tin vào cơ quan, tổ chức. Khi cán bộ cấp trên né tránh trách nhiệm và đùn đẩy, cấp dưới dễ trở thành nạn nhân, chịu liên lụy về mặt pháp lý, quản lý và uy tín. Hơn nữa, hành vi này còn làm giảm hiệu quả công việc, gây lãng phí nguồn lực và kéo dài thời gian xử lý các nhiệm vụ quan trọng, làm tổn hại đến lợi ích chung của tổ chức và xã hội.
Trả lờiXóaĐể khắc phục, cần sự quyết tâm từ cả hệ thống chính trị: lãnh đạo các cấp phải thực sự gương mẫu trong chỉ đạo, minh bạch trong bút phê và trách nhiệm trong phát ngôn; đồng thời, cấp dưới cần chủ động nhận diện, phản ánh và đấu tranh với những hành vi né tránh, lươn lẹo. Một cơ chế kiểm soát minh bạch, cùng văn hóa công vụ rõ ràng, công bằng sẽ giúp hạn chế sự phát sinh của khẩu dụ, bút phê lòng vòng, từ đó củng cố niềm tin của nhân dân vào bộ máy công quyền và nâng cao chất lượng phục vụ xã hội.
Hành vi khẩu dụ, bút phê lòng vòng không chỉ là biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân, mà còn là một hình thái tinh vi của việc lách luật và đùn đẩy trách nhiệm, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và hiệu quả hoạt động của cơ quan, tổ chức. Khi lãnh đạo chỉ đạo không rõ ràng, cấp dưới phải giải quyết nhiệm vụ trong trạng thái mơ hồ, dẫn đến việc thực hiện không đúng lúc, đúng cách, đôi khi gây hậu quả pháp lý hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi của cá nhân, tập thể và xã hội. Đây chính là lý do vì sao khẩu dụ hiện nay trở thành vấn đề nhức nhối, không chỉ ở cấp cơ sở mà còn trên phạm vi toàn bộ bộ máy công quyền. Hậu quả kéo dài của hành vi này là giảm hiệu lực quản lý, suy giảm đạo đức công vụ và hình thành thói quen né tránh trách nhiệm, làm xói mòn nền tảng thể chế chính trị trong sạch, minh bạch.
Trả lờiXóaĐể giải quyết triệt để, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: tăng cường trách nhiệm cá nhân, nâng cao bản lĩnh và đạo đức công vụ của cán bộ; kiểm soát chặt chẽ việc ra chỉ đạo, bút phê; đồng thời xây dựng cơ chế phản hồi minh bạch để cấp dưới có thể phản ánh kịp thời các vấn đề phát sinh. Chỉ khi văn hóa công vụ được nâng cao, từng cán bộ, công chức hiểu rõ trách nhiệm của mình và không còn sợ hãi hay né tránh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, hiện tượng khẩu dụ, bút phê lòng vòng mới được hạn chế, góp phần xây dựng một bộ máy công quyền liêm chính, hiệu quả, đúng chức năng phục vụ nhân dân và lợi ích chung của đất nước.